Od laboratorium do badań klinicznych. UJ CM rozwija innowacyjną terapię CAR-T dla chorych na raka trzustki

Przez ostatnie dwa lata – w ramach projektu „Immunoterapia adoptywna CAR-T w leczeniu przewodowego raka trzustki: przeprowadzenie fazy rozwojowej badanego produktu leczniczego terapii zaawansowanej” – zespół naukowców Jagiellońskiego Centrum Wsparcia Badań Klinicznych UJ CM (JCWBK), Centrum Rozwoju Terapii Chorób Cywilizacyjnych i Związanych z Wiekiem oraz Małopolskiego Centrum Biotechnologii UJ pracował nad terapią wymierzoną właśnie w te niewidoczne komórki.

Projekt przeszedł z etapu koncepcji naukowej do zaawansowanego przygotowania do badań klinicznych.

Uczelnia – jako sponsor niekomercyjny – poszukuje środków, które pomogą przeprowadzić to badanie i przybliżyć terapię pacjentom.

To wciąż nie jest lek dostępny dla chorych. Ale jesteśmy bliżej niż kiedykolwiek i szukamy tych, którzy pomogą pokonać ostatni etap.

CAR-T przeciwko krążącym komórkom nowotworowym w przewodowym raku trzustki

Badacze opracowali pierwszy na świecie allogeniczny CAR-T anty-CEACAM6, terapię komórkową, która namierza i niszczy pojedyncze komórki nowotworowe oraz mikroprzerzuty. Jej skuteczność potwierdzono nie tylko na liniach komórkowych, ale też ex vivo na materiale od około 50 pacjentów z rakiem trzustki.

– To już nie jest jedynie koncepcja na papierze. Zwalidowaliśmy powtarzalny proces wytwarzania farmaceutycznego, uzyskaliśmy zezwolenie Głównego Inspektora Farmaceutycznego na produkcję badanego leku do badań klinicznych, a pierwsze gotowe dawki, po 111 milionów komórek CAR+ każda, zostały wytworzone i są zabezpieczone w ciekłym azocie – mówi dr Marcin Piejko, dyrektor JCWBK.

fot. poniżej: Gotowe, zwalidowane serie leku zabezpieczone w ciekłym azocie w temperaturze poniżej −180°C znajdują się w Banku Komórek MCB UJ

CAR-T to terapia komórkowo-genowa, która łączy zalety przeciwciał monoklonalnych oraz idealnych egzekutorów, jakimi są limfocyty. Dzięki temu możliwe jest wyeliminowanie krążących komórek nowotworowych i – na co naukowcy mają nadzieję – wydłużenie życia pacjentów kwalifikujących się do operacyjnego leczenia raka trzustki.

W tym momencie zespół ma już komplet danych potrzebnych, by ubiegać się o zgodę na pierwsze badanie kliniczne z udziałem ludzi.

– To wciąż etap przygotowań do badań klinicznych i terapia nie jest jeszcze dostępna dla pacjentów – wyjaśnia Piejko. Kolejnym krokiem jest wniosek o badanie kliniczne. Wiemy, że wiele osób i rodzin mierzących się z rakiem trzustki czeka na taką wiadomość. Będziemy informować o każdym kolejnym etapie.

Nowoczesna terapia jest tyle warta, ile nasza zdolność, by ją kontrolować

Druga, równie ważna część projektu to opracowanie i walidacja metod, które pozwolą bezpiecznie prowadzić przyszłe badanie kliniczne CAR-T i monitorować pacjentów z wymaganą precyzją. Naukowcy zwalidowali komplet następujących metod:

– wykrywanie krążących komórek nowotworowych (CTC) zautomatyzowaną metodę o czułości 1- 10 komórek w mililitrze krwi tam, gdzie standardowa cytometria nie wykrywa nic. To pozwala śledzić dokładnie ten cel, w który wymierzona jest terapia;

– wykrywanie nowotworowego DNA we krwi w dwóch komplementarnych technikach: sekwencjonowania nowej generacji (NGS) wolnego DNA (cf-DNA) do ustalenia profilu mutacji charakterystycznych dla nowotworu pacjenta (m.in. KRAS, TP53, SMAD4) oraz digital PCR (dPCR) krążącego DNA nowotworowego (ct-DNA), który pozwala te mutacje śledzić szybko, czule i taniej;

 – ocenę ryzyka burzy cytokinowej (CRS) – panel Luminex mierzący jednocześnie wiele białek zapalnych (m.in. IFN-γ, IL-6, granzym B), kluczowy dla wykrywania burzy cytokinowej oraz profilowania bezpieczeństwa pacjentów leczonych CAR-T;

– farmakokinetykę leku – metodę digital PCR (dPCR) wykrywającą komórki CAR-T we krwi pacjenta, pozwalającą śledzić, jak długo i jak licznie lek utrzymuje się w organizmie.

– Co ważne: te metody nie posłużą wyłącznie naszemu badaniu – podkreśla Piejko. – W Polsce dostępność zwalidowanych usług oznaczania CTC i ct-DNA jest znikoma. Opracowane metody mogą wesprzeć inne ośrodki onkologiczne (monitorowanie pacjentów) oraz hematologiczne (kontrola terapii CAR-T i profilu cytokin). To trwały wkład w polską medycynę – zostanie z nami niezależnie od losów samego leku.

Kolejny krok to badanie kliniczne

Mamy lek. Mamy metody, by bezpiecznie monitorować pacjentów. Został ostatni element układanki, czyli dokumentacja. Choć jest mniej efektowny, ale ma równie kluczowe znaczenie: bez kompletnej dokumentacji, żadna nowa terapia nie może wejść do badania klinicznego.

W ramach projektu opracowano:

• plan rozwoju leku (Research Development Plan): mapę drogową rozwoju terapii, skonsultowaną z ekspertami onkologii klinicznej i immunoterapii komórkowej oraz złożoną do Europejskiej Agencji Leków w ramach wniosku o status PRIME;
• dossier badanego produktu leczniczego (IMPD): pełną dokumentację technologiczną i jakościową leku;
• wkład do broszury badacza: zebrane dane o leku i jego bezpieczeństwie, w tym wyniki badań toksykologicznych;
• dokumentację badania klinicznego I fazy: projekt protokołu, formularz świadomej zgody pacjenta oraz laboratoryjny manual monitorowania.

– To oznacza, że dysponujemy kompletnym, gotowym pod względem regulacyjnym pakietem, pozwalającym rozpocząć pierwsze badanie kliniczne z udziałem ludzi (first-in-human) – wyjaśnia dr Piejko. – Cel projektu został osiągnięty: doprowadziliśmy terapię od koncepcji do progu badania klinicznego. Naturalnym, kolejnym krokiem jest samo badanie kliniczne, które wymaga osobnego finansowania. Dziękujemy Agencji Badań Medycznych, a także Polskiemu Towarzystwu Onkologicznemu oraz wszystkim, którzy wspierali ten projekt. Wciąż poszukujemy partnerów gotowych wesprzeć nasze działania na rzecz stworzenia nowej terapii dla pacjentów z nowotworem trzustki.

Projekt „Immunoterapia adoptywna CAR-T w leczeniu przewodowego raka trzustki: przeprowadzenie fazy rozwojowej badanego produktu leczniczego terapii zaawansowanej”, nr 2024/ABM/03/KPO/KPOD.07.07-IW.07-0106/24-00, dofinansowanie 11 677 984,38 zł. Sfinansowane przez Unię Europejską – NextGenerationEU, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Glikany, czyli słodka, chrupiąca skorupka, która zmienia rozumienie raka

1 lipca 2026

Większość z nas kojarzy cukry przede wszystkim...

Więcej »

Nowy lek zmniejsza ryzyko udaru.  Badaczka z UJ CM współautorką publikacji w NEJM

20 kwietnia 2026

Czy można skuteczniej zapobiegać kolejnemu udarowi bez...

Więcej »

Nieinwazyjna diagnostyka mózgu noworodka – przełomowe badania zespołu naukowców UJ CM

18 marca 2026

Każdego roku na świat przychodzą tysiące dzieci...

Więcej »