Pierwszy numer „Przeglądu Lekarskiego – Jagiellonian Medical Review” w 2026 roku gromadzi prace odzwierciedlające kluczowe kierunki współczesnej medycyny: długoterminowe następstwa COVID-19, uwarunkowania zachowań profilaktycznych, możliwości i ograniczenia sztucznej inteligencji, wyzwania diagnostyczne w chorobach układu mięśniowo-szkieletowego i hematologicznych oraz rosnącą rolę zaawansowanego obrazowania w opiece spersonalizowanej. Razem tworzą obraz medycyny coraz silniej opartej na danych, ale nadal wymagającej dojrzałego osądu klinicznego.

Numer otwiera praca Sternalskiego i wsp., poświęcona biologicznej trwałości long COVID. Autorzy wykazali, że utrzymujące się podwyższenie stężenia D-dimerów jest częste nawet po wielu miesiącach od zakażenia i wiąże się z objawami oraz odchyleniami laboratoryjnymi sugerującymi przewlekłe zmiany zapalne, hemostatyczne i sercowo-naczyniowe. Wyniki te wzmacniają pogląd, że long COVID nie jest wyłącznie zespołem objawów, lecz stanem klinicznym mającym mierzalne biomarkery, mające odzwierciedlenie w potencjalnych następstwach.

Badanie Kieruzal, Kasiaka i wsp. analizuje gotowość do stosowania środków ochrony indywidualnej i zachowań profilaktycznych wśród osób niezaszczepionych. Większość badanych deklarowała stosowanie przynajmniej jednej formy ochrony, najczęściej masek w zamkniętych przestrzeniach, jednak przestrzeganie zaleceń różniło się istotnie zależnie od wieku i płci. Praca ta przypomina, że skuteczność działań zdrowia publicznego zależy nie tylko od samych zaleceń, ale również od trafnego rozpoznania grup mniej skłonnych do ich przestrzegania.

Przegląd Michalskiej i Błaża przedstawia zastosowania AI w neurologii na podstawie 58 przeglądów systematycznych i metaanaliz. Obraz jest niejednoznaczny: z jednej strony modele osiągają obiecującą skuteczność w diagnostyce, analizie obrazów i prognozowaniu, z drugiej zaś dostępne dowody często obciążone są niską jakością metodologiczną, brakiem walidacji zewnętrznej i ograniczoną możliwością uogólniania wyników. Artykuł trafnie pokazuje, że przyszłość AI w medycynie będzie zależeć nie od samych wysokich wskaźników skuteczności, lecz od rzetelności i klinicznej użyteczności.

Dyngosz i Krzyżewski omawiają trudności diagnostyczne w zespole biodrowo-kręgosłupowym, gdzie nakładanie się objawów ze strony stawu biodrowego i odcinka lędźwiowego często utrudnia ustalenie źródła bólu. Autorzy podkreślają znaczenie dokładnego wywiadu, badania fizykalnego oraz odpowiednio dobranych iniekcji diagnostycznych. Zwracają też uwagę, że w części przypadków wykonanie alloplastyki stawu biodrowego przed operacją kręgosłupa może wiązać się z lepszymi wynikami i mniejszym ryzykiem powikłań.

Przegląd Holcman i wsp. dotyczy obrazowania molekularnego w amyloidozie serca. Autorzy pokazują, że nowoczesna medycyna nuklearna, zwłaszcza scyntygrafia z użyciem radiofarmaceutyków, które wykazują powinowactwo do tkanki kostnej oraz SPECT/CT, znacząco poprawiła diagnostykę amyloidozy transtyretynowej, ograniczając potrzebę inwazyjnej biopsji. PET pozostaje metodą rozwijającą się, z potencjałem do monitorowania terapii. Artykuł podkreśla wartość podejścia multimodalnego, łączącego obrazowanie z echokardiografią, rezonansem magnetycznym i biomarkerami.

Iwaniec i wsp. przedstawiają aktualne wyzwania diagnostyczne choroby von Willebranda. Mimo że jest to najczęstsza wrodzona skaza krwotoczna, nadal bywa rozpoznawana zbyt rzadko lub z opóźnieniem. Autorzy porządkują klasyfikację choroby oraz omawiają współczesną ścieżkę diagnostyczną, od podstawowych oznaczeń po testy wyspecjalizowane i diagnostykę genetyczną. Najważniejszy wniosek ma wymiar praktyczny: precyzyjne ustalenie typu choroby warunkuje właściwe leczenie i skuteczną profilaktykę krwawień.

Numer zamyka ciekawy opis obrazu klinicznego autorstwa Stażyk i wsp., prezentujący 19-letniego pacjenta z jednostronną limfadenopatią pachową i gorączką, u którego rozpoznano chorobę kociego pazura wywołaną przez Bartonella henselae. To zwięzłe, ale wymowne przypomnienie, że trafne rozpoznanie nadal bardzo często zaczyna się od uważnie zebranego wywiadu, także dotyczącego narażeń środowiskowych i epidemiologicznych.

Wspólnym mianownikiem wszystkich prac jest dążenie do precyzji, technologicznej, diagnostycznej i klinicznej. Niezależnie od tego, czy chodzi o biomarkery long COVID, AI w neurologii, obrazowanie amyloidozy serca czy różnicowanie złożonych obrazów chorobowych, postęp w medycynie wynika nie tylko z rozwoju nowych narzędzi, lecz także z umiejętności ich właściwej interpretacji. Ten numer dobrze pokazuje, że współczesna medycyna potrzebuje dziś zarówno innowacji, jak i dyscypliny myślenia.

Przegląd Lekarski – Jagiellonian Medical Review 2026, vol. 78, 1