Publikacje

Rok 2025 miesiąc: listopad

Badanie oceniło efektywność dwusemestralnego, bezpłatnego kursu „Principles of Surgery” stworzonego dla ukraińskich chirurgów podczas wojny. U 42 uczestników odnotowano istotny wzrost zrozumienia kluczowych zagadnień chirurgicznych i pewności klinicznej – szczególnie w ERAS, krwawieniu, infekcjach, urazach i wstrząsie. Wyniki potwierdzają, że wysokiej jakości edukacja online może realnie wspierać szkolenie chirurgiczne w warunkach konfliktu.

Odpowiedź zapalna w organizmie wcześniaka jest o wiele wyższa w porównaniu do osoby dorosłej. W koniec XX wieku uważano, że wcześniaki nie są zdolne do istotnej odpowiedzi zapalnej z uwagi na znaczną niedojrzałość układu immunologicznego. W  badaniach ośrodka krakowskiego (Klinika Neonatologii CM UJ) oraz Zakładu Immunologii Instytutu Pediatrii CM UJ – prof. Marek Zembala) udowodniono, że znacznie nasilona odpowiedź zapalna może wpływać na przebieg sepsy u noworodka a zwłaszcza u wcześniaka i uszkadzać jego niedojrzałe struktury, zwłaszcza mózg. Dlatego postanowiono wprowadzić do terapii sepsy dodatkowo lek hamujący odpowiedź zapalną, czyli inhibitor fosfodiesterazy – pentoksyfilinę. Jak wykazano w badaniach, lek ten w istotny sposób obniżał stężenie TNF-a oraz interleukiny-6, które to cytokiny rozpoczynały kaskadę zapalną, stymulującą z kolei kaskadę krzepnięcia i zaburzenie perfuzji wielu narządów w procesie sepsy. 

Nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) u pacjenta hospitalizowanego to moment krytyczny –  wymagający natychmiastowej, skoordynowanej reakcji i będący jednocześnie sprawdzianem efektywności całego systemu opieki wewnątrzszpitalnej. Pracownicy UJ CM, tworzący Zespół Wczesnego Reagowania SWIT (System Wczesnej Interwencji Terapeutycznej) Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, przeanalizowali 460 takich epizodów w trakcie trzyletniej obserwacji, opracowując pierwsze tego typu zestawienie w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej. Krążenie udaje się przywrócić u 48,7% pacjentów, jednak jedynie 14,6% przeżywa ponad 30 dni. Wyniki wyraźnie podkreślają znaczenie szybkiej identyfikacji pogarszającego się stanu, natychmiastowego wdrożenia resuscytacji oraz sprawnie działającego systemu wczesnej interwencji. Badanie wskazuje także na potrzebę stworzenia ogólnopolskiego rejestru NZK, który umożliwiłby monitorowanie jakości opieki i realną poprawę jej efektów.

Publikacja prezentuje wyniki ogólnopolskiego badania przekrojowego COURAGE-CAD, przeprowadzonego w 2024 r. na reprezentatywnej grupie osób w wieku 50 lat i starszych. Autorzy analizują w niej, czy posiadanie sieci społecznej online może łagodzić negatywne skutki poczucia samotności, przejawiające się obniżeniem jakości życia, wśród kobiet i mężczyzn. Uzyskane wyniki wskazują, że promowanie aktywności online może stanowić skuteczną strategię poprawy jakości życia kobiet w starzejącej się populacji.

Naukowcy z UJ CM opracowali model sztucznej inteligencji, który z wysoką dokładnością (AUC 0,94) przewiduje ryzyko zgonu po operacji Fontana u dzieci ze skrajnie złożonymi wadami serca. Analiza 230 pacjentów pozwoliła wskazać kluczowe czynniki ryzyka, m.in.  ciśnienie późno-rozkurczowe w pojedynczej komorze, poziom wybranych neurohormonów i złożone wskaźniki neurohormonalno-hemodynamiczne i biochemiczno-hemodynamiczne. Model z wysoką czułością i specyficznością przewiduje ryzyko zgonu i wskazuje kluczowe czynniki ryzyka, co może pomóc lepiej przygotować chore dzieci do operacji i bezpieczniej prowadzić je w okresie pooperacyjnym. Powstała też aplikacja ułatwiająca ocenę indywidualnego, spersonalizowanego ryzyka klinicznego.

Sepsa działa szybciej, niż pozwala na to współczesna diagnostyka. Gdy każda godzina decyduje o życiu pacjenta, laboratoria nadal potrzebują wielu godzin lub dni, by ustalić przyczynę zakażenia. W naszych badaniach opracowaliśmy model bazujący na sztucznej inteligencji, który w ciągu kilku minut identyfikuje z wysoką dokładnością 14 gatunków bakterii i 3 gatunki grzybów z obrazów preparatów mikroskopowych barwionych metodą Grama, pochodzących z krwi pacjentów. Narzędzie to w przyszłości może zwiększyć szanse na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Aktualnie poszukujemy partnerów z przemysłu do rozwijania metody. 

W niniejszym badaniu sprawdzaliśmy, jak zmiany w metabolizmie mózgu wpływają na inteligencję dzieci z FASD, czyli zaburzeniami wynikającymi z ekspozycji na alkohol w życiu płodowym. Zbadaliśmy 124 dzieci z FASD i 28 zdrowych dzieci w wieku od 5 do 17 lat z wykorzystaniem techniki spektroskopii rezonansu magnetycznego (1H MRS) w płatach czołowych oraz testu inteligencji WISC-R. Dzieci z FASD miały istotnie statystycznie niższe IQ niż ich zdrowi rówieśnicy. Co ciekawe, w mózgach dzieci z FASD zaobserwowaliśmy wyższy poziom lipidów w płatach czołowych zgodnie z zależnością, że im wyższe stężenie lipidów, tym niższy wynik IQ.

interRAI to kompleksowy system zbierania informacji klinicznej dotyczącej zdrowia i potrzeb zdrowotnych pacjentów, która służy do wszechstronnej oceny stanu chorego, ustalenia rozpoznania, opracowania planu postępowania, oceny jakości opieki i kategoryzacji jej kosztów zależnie od profilu pacjenta. Badacze dokonali przeglądu zastosowań interRAI w świecie w opiece nad pacjentami w starszym wieku. Analiza 64 publikacji wykazała, że interRAI wspiera opiekę zintegrowaną skoncentrowaną na pacjencie i istotnie poprawia jej wyniki w opiece domowej i długoterminowej.

W naszym badaniu oceniliśmy różnicę stężeń sodu i chlorków (SCD) u 1726 pacjentów przyjmowanych na OIT. Wykazaliśmy, że SCD <30 mmol/L wiąże się ze zwiększonym 30-dniowym ryzykiem zgonu oraz częstszym występowaniem ostrego uszkodzenia nerek. SCD to prosty parametr dostępny w rutynowych badaniach, który może wspierać wczesną ocenę stanu pacjenta i ułatwiać szybkie decyzje terapeutyczne.

Praca przedstawia wyniki z pierwszego roku działania programu ECPR w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie, czyli zastosowania pozaustrojowego ECMO podczas resuscytacji nagłego zatrzymania krążenia. Analiza wyników okołoproceduralnych i przeżyć pokazuje, że osiągnięte rezultaty dorównują tym uzyskiwanym w doświadczonych ośrodkach na świecie.

Analizie poddano 261 pacjentów hospitalizowanych z powodu dekompensacji niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF) w ramach rejestru LECRA-HF. Wyższy wynik w skali CHA₂DS₂-VASc wiązał się z istotnym wzrostem śmiertelności długoterminowej, a każdy dodatkowy punkt zwiększał ryzyko zgonu o 32%. Powszechnie stosowane narzędzie w celu przewidywania ryzyka zdarzeń zatorowo-zakrzepowych w migotaniu przedsionków może pomóc w stratyfikacji ryzyka w HFpEF i identyfikacji pacjentów wymagających ścisłego monitorowania po wypisie.

Badanie miało na celu sprawdzenie, czy przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS) może wpływać na zmiany w mózgu związane z regulacją nagrody i łaknienia u zwierząt z otyłością wywołaną dietą wysokokaloryczną. Naukowcy analizowali próbki mózgów szczurów poddanych różnym rodzajom stymulacji, korzystając z zaawansowanych technik pozwalających badać strukturę molekuł i obecność pierwiastków w tkankach. Okazało się, że tDCS wywołuje istotne zmiany zarówno w składzie tłuszczów i białek, jak i w poziomie wybranych pierwiastków w kluczowych obszarach mózgu odpowiedzialnych za odczuwanie nagrody. Najbardziej wyraźne różnice dotyczyły regionu zwanego brzusznym polem nakrywki – ważnego elementu układu nagrody. Wyniki sugerują, że stymulacja mózgu metodą tDCS może wpływać na procesy związane z otyłością, co otwiera drogę do dalszych badań nad jej wykorzystaniem w terapii.

Przeprowadzono badania retencji 45 związków o działaniu przeciwcukrzycowym, wykorzystując trimodalną fazę stacjonarną. Opracowano trójparametrowe modele retencji, wykorzystując transformacje Boxa-Coxa oraz przetestowano alternatywne zmienne niezależne, w tym ułamek molowy i teorię rozpuszczalności Hansena. Porównano je za pomocą analizy PCA i PARAFAC. Wykazano, że uogólnione równanie Boxa-Coxa skutecznie ujednolica i upraszcza proces modelowania. Analiza PARAFAC dodatkowo pogrupowała związki i równania w oparciu o ich charakterystykę retencji, potwierdzając elastyczność i solidność uogólnionych ram modelowania.

Badanie podsumowuje wyniki przeglądu systematycznego i metaanalizy 21 publikacji, oceniających skuteczność badania SPECT w rozpoznawaniu infekcyjnego zapalenia wsierdzia.  Niniejsza metaanaliza dowodzi, że SPECT charakteryzuje się wysoką dokładnością diagnostyczną (czułość 75,8%, swoistość 87,4%) i może być szczególnie cenna w diagnostyce zapalenia obejmującego wszczepialne urządzenie do elektroterapii serca (odpowiednio: 82,9% i 91,4%), szczególnie w przypadkach, gdy pozostałe metody obrazowania są niejednoznaczne.

Problemy z pamięcią i koncentracją to objawy, które wciąż stanowią wyzwanie dla współczesnych terapii przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych. Związek HBK-15, opracowany przez naukowców z UJ CM, w badaniach na zwierzętach poprawiał funkcjonowanie mózgu zaburzone w sposób typowy dla depresji i schizofrenii – przez nieprawidłowe działanie receptorów dla glutaminianu, ważnych dla uczenia się i pamięci. Przywracał aktywność hipokampa i usprawniał przekazywanie sygnałów między neuronami. Odkrycie to może pomóc w opracowaniu nowych terapii poprawiających funkcje poznawcze w depresji i schizofrenii.

Najnowsze badania wykazują, że wczesne użycie inhibitora PCSK9 sprzyja działaniu przeciwzapalnemu i stabilizacji blaszki miażdżycowej we wczesnym leczeniu zawału serca (MI). Badanie AMUNDSEN to randomizowane badanie  mające na celu ocenę wpływu wczesnego hamowania PCSK9 elekokumabem u pacjentów z ostrym MI poddawanych przezskórnej interwencji wieńcowej (PCI). Do badania włączono 2166 pacjentów z MI zawałem serca, chorych randomizowano  do grupy otrzymującej ewolokumab przed zabiegiem PCI w MI lub do grupy kontrolnej, trwa obserwacja pacjentów.

W publikacji opisano nową grupę związków opartych na strukturze pirolidyn-2-onu, które wykazały silne działanie przeciwdrgawkowe w testach in vivo. Najbardziej obiecujący z nich – związek (R)-9 skutecznie zapobiegał napadom drgawkowym i łagodził ból. Działając jako antagonista kanału TRPV1 oraz blokując kanały sodowe zależne od napięcia, stanowi on obiecujący prototyp do rozwoju skuteczniejszych i bezpieczniejszych terapii padaczki oraz zaburzeń bólowych.

Międzynarodowy konsensus z 2025 r., opracowany przez sześć towarzystw chirurgii endokrynologicznej i głowy i szyi, dotyczy zdalnych (endoskopowych i robotycznych) operacji tarczycy i przytarczyc jako alternatywy dla klasycznego dostępu szyjnego. Techniki te, cenione za efekt estetyczny, są bezpieczne i skuteczne, lecz wdrażane nierównomiernie. Powstało 23 zaleceń obejmujących m.in. szkolenie chirurgów, kwalifikację pacjentów i najczęstsze techniki dostępu. Dokument ma ujednolicić praktyki i poprawić wyniki leczenia.

W pracy zbadano wpływ treningu wytrzymałościowego na zdolność oksydacyjną, produkcję reaktywnych form tlenu (H₂O₂) i ochronę antyoksydacyjną w różnych narządach szczurów (płuca, mózg, serce, wątroba i mięśnie szkieletowe tylnych kończyn). Głównym odkryciem było wykazanie, że trening wytrzymałościowy zwiększył poziom białka NRF2 (ang. nuclear factor E2-related factor 2) we wszystkich badanych narządach. Postulujemy, że wywołany treningiem wzrost ekspresji NRF2 może leżeć u podstaw protekcyjnego / leczniczego oddziaływania wysiłku fizycznego na różne narządy.