Publikacje

Rok 2026 miesiąc: styczeń

Autorzy jako pierwsi na świecie przeprowadzili przegląd systematyczny podsumowujący dostępne dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa dupilumabu u pacjentów >60 rż. z ciężkim atopowym zapaleniem skóry. Przeprowadzona analiza podkreśla, że dupilumab to bezpieczny i skuteczny lek w tej grupie chorych.

Celem badań było opracowanie ilościowej metody analitycznej oznaczania midazolamu i jego metabolitów w próbkach krwi i moczu pobranych od chorych w czasie operacji kardiochirurgicznych. Prawidłowy dobór dawki tego leku jest ważnym wyzwaniem dla anestezjologa – zbyt niska prowadzi do niewystarczającej sedacji, a zbyt wysoka grozi poważnymi efektami niepożądanymi, a nawet może dawać objawy pozorujące śmierć mózgową. Zadanie dodatkowo utrudnia stan operowanego pacjenta, dalece odbiegający od normalnej fizjologii; np. nierzadka jest głęboka hipotermia. Uzyskane wyniki mogą się przyczynić do adekwatnego opisu losów midazolamu w warunkach śródoperacyjnych, a w dalszej perspektywie do wypracowania odpowiedniego schematu terapii monitorowanej stężeniem tego leku i jego metabolitów.

W badaniu analizowano wyniki doustnej prowokacji pokarmowej (DPP) u dzieci z alergią na białka mleka krowiego lub jaja kurzego, z uwzględnieniem przebytej anafilaksji na pokarm. Wykazano, że dzieci anafilaksją reagują na niższe dawki alergenu. Na wynik DPP istotnie wpływały choroby współistniejące: atopowe zapalenie skóry i astma. Przydatność diagnostyczna swoistych IgE różniła się w zależności od wywiadu anafilaksji – lepsza dla próby prowokacji u dzieci bez wywiadu anafilaksji. W praktyce, wyniki wskazują na indywidualną ocenę pacjenta przy kwalifikacji do DPP. 

Pandemia COVID-19 wpłynęła na jakość życia i zachowania zdrowotne młodych dorosłych. W badaniu wzięły udział osoby w wieku 18–25 lat. Analiza zachowań zdrowotnych wykazała, że ​​u prawie połowy respondentów wyniki wskazywały na niskie (47,83%) natężenie zachowań prozdrowotnych. Tylko 11,80% respondentów prezentowało wysoki poziom zachowań zdrowotnych. Jakość życia w grupie badanej została oceniona jako dobra. Najlepiej respondenci ocenili domenę fizyczną jakości życia, najgorzej zaś psychologiczną. Respondenci wskazali, że pandemia negatywnie wpłynęła na ich jakość życia w domenach psychologicznej (63,98%), społecznej (60,25%) i środowiskowej (45,34%).

Pandemia COVID-19 spowodowała ograniczeni dostępu do opieki zdrowotnej na całym świecie, również dla pacjentów z nowotworami krtani. Celem niniejszej pracy jest ocena stopnia zaawansowania nowotworów krtani w klasyfikacji TNM oraz powikłań pooperacyjnych, rodzajów operacji wykonanych przed oraz rok po ogłoszeniu pandemii COVID-19. Badaniem objęto 110 pacjentów hospitalizowanych z powodu raka krtani w jednym z sześciomiesięcznych okresów: w latach 2019/20 (grupa 1) i 2021/22 (grupa 2). Nie wykazano istotnych różnic w stopniu zaawansowania TNM pomiędzy grupami.

Badania przeprowadzono w celu stwierdzenia, jak hipotermia, czyli obniżenie temperatury ciała, wpływa na przemiany farmakokinetyczne fentanylu – silnego leku przeciwbólowego stosowanego m.in. w anestezjologii i medycynie ratunkowej. Badania przeprowadzone na szczurach wykazały, że wychłodzenie organizmu znacząco zmienia sposób, w jaki lek jest metabolizowany i eliminowany. Może to prowadzić do silniejszego i przedłużonego działania fentanylu, a w konsekwencji do zwiększonego ryzyka działań niepożądanych. Uzyskane wyniki sugerują, że istotne jest uwzględnianie temperatury ciała pacjenta podczas stosowania silnych opioidowych leków przeciwbólowych.

Gruźlica wciąż stanowi poważne wyzwanie zdrowia publicznego na świecie. Choć w diagnostyce choroby z powodzeniem stosowane są zaawansowane platformy molekularne, takie jak GeneXpert MTB/RIF czy BD MAX, ich wykorzystanie wymaga kosztownego sprzętu i rozbudowanej infrastruktury laboratoryjnej. RITA MTBC to propozycja testu, który ma działać: szybko (wynik w ok. 40 min), prosto (wystarczy podstawowy termocykler), z łatwym dostępem (szczególnie tam, gdzie zaawansowane systemy diagnostyczne nie są powszechnie dostępne, m.in. w wielu regionach Afryki). Wyniki badania pilotażowego pokazują, że RITA MTBC działa zgodnie z wynikami uzyskiwanymi przez GeneXpert i BD MAX, co potwierdza jego potencjał jako alternatywnego narzędzia diagnostycznego w wykrywaniu Mycobacterium tuberculosis.

Autorzy przedstawili nową strategię pozwalającą na dłuższe, mniej inwazyjne obserwacje fenestracji w żywych komórkach z użyciem wysokorozdzielczych technik obrazowania optycznego. Naukowcy przeprowadzili analizy szeregu barwników komórkowych (fluoroforów) oraz dodatków redukujących ROS i zaproponowali skuteczne rozwiązanie. Wykazano, że zastosowanie odpowiedniego barwnika (BioTracker) i N-acetylocysteiny (NAC) – prostej pochodnej aminokwasu cysteiny, znanej głównie jako silny antyoksydant i prekursor glutationu – skutecznie chroni komórki podczas długotrwałego obrazowania przeżyciowego. Ten prosty dodatek do medium obrazującego pozwala komórkom w naturalny sposób regulować poziom ROS w odpowiednim miejscu w komórce do poziomów naturalnych, wykorzystując istniejącą machinerę komórkową. Osiągnięcie naukowców otwiera drogę do obserwacji procesów komórkowych w skali nano w żywych komórkach.

Transporter SLC6A16 jest mało poznanym przedstawicielem rodziny białek SLC6, odpowiedzialnej za przenoszenie różnych cząsteczek przez błony komórkowe. W przeciwieństwie do innych członków tej rodziny jego funkcja jest nieznana. Dzięki zastosowaniu modelowania komputerowego przewidziano szczegółową budowę transportera SLC6A16 pochodzącego z różnych organizmów, wskazano istotne różnice decydujące o jego aktywności oraz zaproponowano potencjalne substraty, takie jak kwas glutaminowy czy asparaginowy. Uzyskane wyniki stanowią istotny krok w kierunku ustalenia jego roli w organizmie.

Badania koncentrowały się na roli lektyn w funkcjonowaniu komórek raka pęcherza moczowego o różnym stopniu zaawansowania i inwazyjności. Wykazano, że powierzchnie pokryte lektynami wpływają na tempo proliferacji i migracji komórek nowotworowych, a efekt ten zależy od rodzaju zastosowanej lektyny. Choć lektyny są obiecującymi narzędziami diagnostycznymi, mogą jednocześnie modyfikować właściwości komórek nowotworowych, co należy uwzględnić w diagnostyce.

W naszej pracy wskazujemy, że farmaceuci odgrywają coraz większą rolę w opiece nad osobami starszymi. Przegląd badań z ostatnich 10 lat wykazał, że ich działania, w tym przeglądy leków, dostosowywanie terapii i edukacja pacjentów, poprawiają bezpieczeństwo i wielokierunkową skuteczność leczenia oraz wspierają interdyscyplinarną opiekę. Farmaceuci mogą być ważnym ogniwem zespołów geriatrycznych w szpitalach, przychodniach i w domu pacjenta.

Zaburzenia depresyjne wśród osób młodych wymagają wczesnej identyfikacji ryzyka. Badania wśród 236 osób z użyciem Inwentarza Depresji Becka i autorskiego kwestionariusza ankiety wykazały depresję u 15,68%; wyniki Inwentarza wykazały u badanych umiarkowaną (54,66%) i głęboką depresję (13,98%). Nasilenie objawów wiązało się ze stanem zdrowia, płcią żeńską, stresem, nauką/pracą zdalną oraz niestosowaniem używek. Konieczne są działania profilaktyczne i edukacyjne wspierające zdrowie psychiczne.

Nowoczesne operacje endoskopowe kręgosłupa są coraz częściej stosowane, ale ich opanowanie wymaga odpowiedniego szkolenia lekarzy. W naszej pracy przeanalizowaliśmy proces nauki tej techniki u chirurgów leczących 240 pacjentów. Wykazaliśmy, że lekarze z wcześniejszym doświadczeniem w artroskopii szybciej i sprawniej opanowują operacje endoskopowe kręgosłupa. Przekłada się to na krótszy czas zabiegu już na wczesnym etapie nauki, bez pogorszenia bezpieczeństwa pacjentów. Ma to szczególne znaczenie dla Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum jako ośrodka szkoleniowego typu Center of Excellence w Zakopanem, gdzie kształcenie lekarzy i bezpieczne wdrażanie nowoczesnych technik operacyjnych stanowią kluczowy element działalności klinicznej i naukowej.

W niniejszej pracy wykazaliśmy, iż lek przeciwmalaryczny chlorochina (CQ) wykazywała działanie przeciwnowotworowe analizowanych komórek raka pęcherza moczowego. Z drugiej strony CQ przyczyniła się także do wzrostu ekspresji ICAM-1, białka, które wiąże się z wyższym potencjałem nowotworowym. Dodatkowo, wykazaliśmy, iż sulforafan (SFN), dobrze znany inhibitor ICAM-1, znacząco przyczynił się do wzmocnienia działania przeciwnowotworowego CQ poprzez regulację szlaków AKT/GSK-3β i mTOR/ULK, co prowadziło do skutecznego zahamowania autofagii, obniżenia poziomu proliferacji lub zahamowania migracji analizowanych komórek pęcherza moczowego. Podsumowując, nasze badania wykazały, iż CQ wywiera działanie przeciwnowotworowe na komórki raka pęcherza moczowego, należy jednak zauważyć, że aktywacja niektórych szlaków pro-nowotworowych może być związana z późniejszym nawrotem choroby lub opornością na leczenie.

W pracy opublikowanej w „Nature” zbadano, w jaki sposób komórki raka piersi dostosowują swój metabolizm, aby tworzyć przerzuty w różnych narządach. Wykazano, że kluczowa jest nie tylko dostępność składników odżywczych w danej tkance, ale także zdolność komórek nowotworowych do ich samodzielnej syntezy. Wyniki pogłębiają zrozumienie mechanizmów przerzutowania i mogą mieć znaczenie dla przyszłych strategii terapeutycznych.

Celem badania było opracowanie nośników w postaci mikrocząsteczek węglanu wapnia z dodatkiem jonów cynku Zn²⁺ ((Ca/Zn)CO₃) dla bacytracyny (BCT). Mikrocząsteczki CaCO₃ są szeroko stosowane w inżynierii biomedycznej ze względu na ich doskonałą biokompatybilność, biodegradowalność i porowatą mikrostrukturę odpowiednią do przenoszenia leków. BCT to środek przeciwbakteryjny oraz substancja wzmacniająca różnicowanie osteogeniczne mezenchymalnych komórek macierzystych (hMSC). Wykazano, że opracowane mikrocząsteczki mogą służyć jako materiały przeciwbakteryjne i osteogeniczne do leczenia infekcji bakteryjnych i regeneracji tkanki kostnej.

W ogólnopolskim badaniu opartym na danych Narodowego Funduszu Zdrowia przeanalizowano współwystępowanie stwardnienia rozsianego (SM) i reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) w Polsce w latach 2009–2021. Wykazano, że ogólnie RZS nie zwiększa ryzyka SM. Wyższa częstość SM dotyczyła młodych kobiet z seronegatywnym RZS, natomiast u mężczyzn oraz u kobiet w starszych grupach wiekowych ryzyko SM było istotnie niższe niż w populacji ogólnej.

Niewydolność serca to choroba o złym rokowaniu: częste nawroty i hospitalizacje zwiększają ryzyko zgonu. Polska jest w czołówce OECD – w 2019 r. było 616 hospitalizacji na 100 tys. osób (prawie 3× średnia). Analiza rejestrów z lat 2014–2021 objęła >1 mln pacjentów. Do końca 2019 r. rozpoznano 1,02 mln chorych, a w 2021 r. częstość wyniosła 2626/100 tys., głównie u 80–89-latków. W 2019 r. hospitalizacje sięgały 1022/100 tys., a w 2021 r. było ich ok. 205 tys. Odnotowano 9,2 mln świadczeń w kraju.

Rak jelita grubego to jeden z najczęściej występujących nowotworów, który mimo postępów medycyny nadal jest trudny w leczeniu. Ważną rolę odgrywa w nim białko FOXM1, sprzyjające szybkim podziałom i agresywnemu zachowaniu komórek nowotworowych. W naszych badaniach opracowano nowe pochodne 1,3,5-triazyny, zdolne do hamowania jego aktywności. Zastosowanie syntezy ultradźwiękowej pozwoliło uzyskać związki w sposób bardziej efektywny i przyjazny środowisku. Jeden z nich wyraźnie ograniczał wzrost komórek raka jelita grubego, w tym nowotworowych komórek macierzystych odpowiedzialnych za nawroty choroby i przerzuty, co potwierdzono w badaniach laboratoryjnych i wstępnych testach in vivo.

Badanie analizuje potencjał wykorzystania elementów znanych z gier w symulacjach typu wirtualny pacjent. Na podstawie wywiadów z uczestnikami szkoleń z zakresu medycyny pola walki zidentyfikowano pięć kluczowych obszarów doświadczeń: poczucie wyzwania, wspieranie refleksji i uczenia się, znaczenie realizmu, budowanie pewności siebie oraz równowagę między nauką a grą. Wyniki wskazują, że elementy takie jak spójna narracja, realizm scenariuszy, stopniowanie trudności oraz szczegółowa informacja zwrotna sprzyjają procesom uczenia się i refleksji. Jednocześnie mechanizmy typowe dla gier, takie jak punktacja, rywalizacja czy presja czasu, budzą mieszane odczucia i są postrzegane przez część uczestników badania jako odciągające uwagę od celów edukacyjnych. We wnioskach badania podkreślamy potrzebę wyważonego doboru elementów grywalizacji w szkoleniach medycznych.

Uważa się, że silne poczucie koherencji łagodzi negatywne skutki stresu i wspiera adaptacyjne radzenie sobie z nim. Przeprowadzono przekrojowe badanie obserwacyjne wśród 2689 studentów pielęgniarstwa studiujących na studiach licencjackich w kilku uniwersytetach w Polsce. Użyto 4 wystandaryzowanych narzędzi (SOC-29, GSES, RSES, PSS-10). Większość studentów zgłosiła wysoki poziom stresu, a dwie trzecie badanych wykazywało przeciętne poczucie własnej skuteczności. Wyniki podkreślają negatywny wpływ stresu na kluczowe elementy poczucia koherencji i wskazują, że ukierunkowane interwencje edukacyjne i psychologiczne zmierzające do wzmocnienia poczucia koherencji mogą pomóc w redukcji stresu, zwiększeniu poczucia własnej skuteczności i promowaniu ogólnego dobrostanu.

Praca dotyczy leczenia dzieci z rakiem kory nadnerczy mitotanem i analizy zależności między dawką leku, jego stężeniem we krwi oraz parametrami antropometrycznymi. W wieloośrodkowym badaniu retrospektywnym wykazano, że do osiągnięcia terapeutycznych stężeń mitotanu dzieci z niedowagą i prawidłową masą ciała wymagają wyższych dawek niż pacjenci z nadwagą lub otyłością. Wyniki podkreślają konieczność indywidualizacji leczenia i ścisłego monitorowania terapii w ośrodkach specjalistycznych.

Praca analizuje współczesne postępowanie u niemowląt z wrodzonym przerostem nadnerczy (WPN) z niedoboru 21-hydroksylazy w pierwszych 90 dniach życia, na podstawie danych z międzynarodowego rejestru I-CAH (154 dzieci, 33 ośrodki, 18 krajów). Wykazano dużą zmienność leczenia oraz częste zaburzenia elektrolitowe i nadciśnienie tętnicze. Wyniki podkreślają potrzebę standaryzacji opieki i stanowią podstawę do tworzenia wskaźników jakości leczenia WPN w niemowlęctwie.

Praca omawia różnice metodologiczne i wartość badań obserwacyjnych względem randomizowanych badań klinicznych na przykładzie trazodonu w postaci raz na dobę w leczeniu depresji. Randomizowane badania kliniczne potwierdzają skuteczność farmaceutyku w leczeniu choroby jaką jest depresja, badania obserwacyjne oceniają efekty terapii wśród pacjentów leczonych w codziennej praktyce klinicznej. Dane z prac obserwacyjnych pokazują, że trazodon nie tylko redukuje objawy depresji i anhedonii, ale też poprawia funkcjonowanie, sen, jakość życia i funkcje seksualne, co czyni go wartościową opcją terapeutyczną.

Celem badania było sprawdzenie czy wyniki tromboelastografii z użyciem najnowszego aparatu TEG 6s, stosowanego do oceny krzepnięcia we krwi pełnej, korelują z właściwościami osoczowego skrzepu fibrynowego. U 90 osób bez chorób sercowo-naczyniowych wykazano umiarkowane zależności między parametrami TEG a strukturą i stabilnością skrzepu fibrynowego. TEG i właściwości skrzepu osoczowego częściowo się uzupełniają, ale ocena czynności fibryny lepiej odzwierciedla wpływ klasycznych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego na krzepnięcie.

Współpraca pomiędzy specjalistami z Zakładu Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Instytutu Botaniki UJ oraz Zakładu Klimatologii UJ zaowocowała opublikowaniem wyników ponad 30-letnich badań nad problemem występowania silnie alergennej rośliny obcego pochodzenia, ambrozji bylicolistnej (Ambrosia artemisiifolia L.). W ostatnich latach obserwowana jest nasilająca się ekspozycja pyłku ambrozji na terenie Krakowa, wynikająca w dużym stopniu z pojawiania się nowych stanowisk tego gatunku w granicach miasta. Wysokie stężenia pyłku mogą też być rezultatem dalekiego transportu pyłku z kierunku wschodniego i południowo-wschodniego.